Trasa on-line: Księstwo Warszawskie (1807-1815) (1/12)

Tło historyczne


W 1809 roku, kiedy Wielka Armia Napoleon prowadziła wojnę w Hiszpanii, Austria postanowiła przełamać hegemonię Napoleona na kontynencie i wziąć odwet za klęski poniesione w zbrojnych starciach. Początkowo główne działania prowadzono w Bawarii i nad Dunajem, z czasem front walk rozszerzył się na Północne Włochy, a 14 kwietnia 1809 roku wypowiedziano wojnę podległemu Napoleonowi Księstwu Warszawskiemu. Trwająca trzy miesiące wojna była jedyną zwycięska polską kampanią toczoną własnymi siłami w XIX wieku.

Walki na froncie polskim rozpoczęła 19 kwietnia największa i decydująca w tej kampanii bitwa pod Raszynem, na przedpolach Warszawy. Wódz naczelny armii Księstwa Warszawskiego książę Józef Poniatowski wspólnie z francuskim generałem Jeanem Pelletierem dokonali wyboru pozycji obronnej w pobliżu Raszyna i Falent, u zbiegu kilku traktów prowadzących znad granicy. Teren był dogodny do bitwy - bagnisty, a na przestrzeni kilku kilometrów ciągnęły się wąskie groble. Wiosenne roztopy uniemożliwiały przeciwnikowi przemarsz przez boczne drogi.
Armię polską, liczącą 14 tysięcy żołnierzy, w tym pułk ułanów i artylerii konnej oraz niewielki, pomocniczy oddział Sasów (2155 żołnierzy i 12 armat), tworzyli świeżo powołani rekruci, nie mający jakiegokolwiek doświadczenia bojowego. Armia austriacka, na czele której stanął arcyksiążę Ferdynand d'Este, liczyła 33 tysiące żołnierzy (i 94 działa). Dwukrotnie mniej liczna armia polska miała jednak ogromny atut - był to świadomy patriotyzm żołnierzy, który w trudnych momentach pozwalał walczyć z defetyzmem i skutecznie stawiać czoło przeważającemu liczebnie przeciwnikowi.

Bitwa rozpoczęła się wczesnym popołudniem, kiedy to kolumny austriackiej piechoty uderzyły na wieś Falenty i trwała sześć godzin. Była niezwykle zacięta i krwawa, pomimo ciężkich strat (zginęło w niej ok. 1000 polskich żołnierzu) piechota polska utrzymała główne linie obrony. Wielokrotnie zdobywano i tracono te same pozycje, które ponownie odbijano. Kilkakrotnie doszło do ataków na bagnety, niektóre z nich prowadził osobiście książę Józef Poniatowski: „Około trzeciej po południu, z lulką [fajką] w zębach, wziąwszy bagnet od szeregowca, prowadził osobiście w ogień pierwszy batalion pierwszego pułku piechoty Małachowskiego" R. Bielecki, A. Tyszka, Dał nam przyklad Bonaparte. Wspomnienia i relacje żołnierzy polskich 1796-1815, t. I, Kraków 1984).
Bitwa pod Raszynem, chrzest bojowy młodej polskiej armii, w istocie nierozstrzygnięta, miała decydujące znaczenie dla morale armii Księstwa Warszawskiego, która nabrała wiary we własne siły i talenty przywódcze księcia Józefa. Straty zadane Austriakom zmusiły arcyksięcia Ferdynanda d'Este do popisania konwencji, na mocy której wojsko polskie w pełnej gotowości bojowej przeszło na prawy brzeg Wisły.

Książę Józef Poniatowski zrezygnował z obrony źle ufortyfikowanej Warszawy, którą opanowało wojsko austriackie i kontynuował działania wojenne w Galicji, jego celem było zajęcie wideł Wisły i Sanu. Armia Księstwa Warszawskiego zdobywała bronione przez silne załogi przeciwnika twierdze: Sandomierz, obsadzony przez trzytysięczną załogę oraz ważną strategicznie twierdzę Zamość, tak iż cała Lubelszczyzna i południowe Podlasie znalazły się w rękach wojsk polskich. Po efektownym szturmie na Zamość po raz pierwszy do armii Księstwa przyłączyły się grupy ochotników, które nieco później zostały włączone do regularnych oddziałów. Książę Józef Poniatowski wydał odezwę do ludności oswobodzonych ziem, apelując o wstępowanie do narodowego wojska i udzielanie mu wszelkiej pomocy. Odezwę przyjęto entuzjastycznie i wkrótce sformowano kilka pułków piechoty i kawalerii. W czasie kiedy oswobodzono Sandomierz i Zamość, arcyksiążę Ferdynand zdecydował się wycofać większość wojska z Wielkopolski i Warszawy na południe, aby nie zostać odciętym od Krakowa. 27 maja wojska Księstwa wkroczyły do stolicy Galicji, Lwowa. Na początku czerwca do wojny przystąpił rosyjski korpus gen. Golicyna, aby zapobiec opanowaniu Galicji przez wojska Księstwa. Austriacy przejęli na kilka dni Lwów i inne miasta, które w rezultacie oddali Rosjanom bez walki, tak iż nie wprowadzono tam polskiej administracji, do czego doszło na Lubelszczyźnie.
Ostatnim epizodem walk stało się oswobodzenie Krakowa, w którym stacjonowały wojska austriackie i pułki rosyjskie. Tylko zdecydowana postawa księcia Józef sprawiła (siłą przedarł się przez huzarów blokujących mu wjazd do miasta), iż miasto oswobodzono 15 lipca. Magistrat oddał klucze do miasta księciu Poniatowskiemu, witając go uroczyście na Rynku krakowskim. Polscy członkowie magistratu złożyli przysięgę wierności Napoleonowi, w następnych dniach uczynili to spontanicznie obywatele krakowscy.
Wojna zakończyła się w lipcu roku 1809, po zwycięskiej bitwie Napoleona pod Wagram, po której wkroczył do Wiednia.
14 kwietnia 1809 roku w myśl postanowień pokoju kończącego wojnę francusko-austriacką, obszar Księstwa Warszawskiego powiększono o ziemie polskie trzeciego zaboru austriackiego (tzw. wówczas Galicję Zachodnią z Krakowem) i skrawek ziem pierwszego zaboru austriackiego (cyrkuł zamojski).

Księstwo Warszawskie istniało sześć lat. Brało udział we wszystkich kampaniach wojennych Napoleona i ponosiło olbrzymie nakłady na utrzymanie jego wojsk (m.in. zaopatrywało armię francuską w żywność i paszę dla koni, utrzymywało garnizony francuskie stacjonujące w Księstwie). Armia odgrywała w jego historii najważniejszą rolę, gdyż to dzięki niej Polska miała odzyskać niepodległość. Wyruszając na Rosję w roku 1812 Napoleon ogłosił, iż jest to „druga wojna polska", a jej zwycięstwo - można było domniemywać - przyniesie niepodległość Polakom.

Po klęsce Napoleona w wyprawie na Moskwę i dwuletniej okupacji przez wojska rosyjskie Księstwo Warszawskie zostało zlikwidowano. Na kongresie wiedeński (1814-1815) nie wrócono do koncepcji rozbiorowych, lecz na miejsce Księstwa utworzono Królestwo Polskie połączone unią personalną z Rosją.

Kalendarium
7 VII 1807 Powstanie Księstwa Warszawskiego na mocy pokoju w Tylży
1809
14 IV Wypowiedzenie wojny Księstwu Warszawskiemu przez Austrię
19 IV Bitwa pod Raszynem i początek wojny z Austrią
18 V Zajęcia Sandomierza
20 V Zajęcie Zamościa
27 V Wkroczenie armii Księstwa Warszawskiego do Lwowa
14 IV W myśl postanowień pokoju kończącego wojnę francusko-austriacką, obszar Księstwa Warszawskiego powiększono o ziemie polskie III zaboru austriackiego i skrawek ziem I zaboru austriackiego
1812 Wyprawa Napoleona na Rosję
19 X 1813 „Bitwa narodów" pod Lipskiem i śmierć ks. Józefa Poniatowskiego
1814-1815 Obrady kongresu wiedeńskiego, na którym zlikwidowano Księstwo Warszawskie i podjęto decyzję o utworzeniu Królestwa Polskiego
25 V 1815 Utworzenie Królestwa Polskiego połączonego unią personalną z Rosją

 

PAŁASZ KSIĘCIA JÓZEFA PONIATOWSKIEGO


Polska , XVIII



 

Zobacz także

< 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>
Image Nazwa Materiał Kolekcja Czas powstania
BUŁAWA TYPU WĘGIERSKIEGO, WG TRADYCJI „JANA ZAMOYSKIEGO” BUŁAWA TYPU WĘGIERSKIEGO, WG TRADYCJI „JANA ZAMOYSKIEGO” żelazo,blacha srebrna, złocona, drewnoŚSXVI/XVII w.
SZABLA „OFIAROWANA JANOWI III SOBIESKIEMU PRZEZ PAPIEŻA INNOCENTEGO XI” SZABLA „OFIAROWANA JANOWI III SOBIESKIEMU PRZEZ PAPIEŻA INNOCENTEGO XI” żelazo inkrustowane złotem, brąz złocony, biały jaszczur.ŚSXVII,
GŁOWNIA SZABLI ŁUKASZA OPALIŃSKIEGO GŁOWNIA SZABLI ŁUKASZA OPALIŃSKIEGO żelazo z inkrustacją złotemŚSI Poł.
FRAGMENTY SZABLI OFIAROWANEJ DO LORETO PRZEZ JANA III SOBIESKIEGO FRAGMENTY SZABLI OFIAROWANEJ DO LORETO PRZEZ JANA III SOBIESKIEGO żelazo, brąz i srebro złocone, drewno, płytki jaspisowe inkrustowane zl…ŚSprzed 1673
PAŁASZ „KASPRA DENHOFFA” PAŁASZ „KASPRA DENHOFFA” żelazo, drewno, skóraŚSXVII, XVIII
SZABLA „PO KRÓLU JANIE” SZABLA „PO KRÓLU JANIE” żelazo, ślady złocenia drewno, skóraŚSXVII,XVIII
SZABLA „BOHDANA CHMIELNICKIEGO” SZABLA „BOHDANA CHMIELNICKIEGO” żelazo, inkrustowane złotem, drewnoŚSXVII, XVIII
PAŁASZ PAŁASZ żelazo, drewno, skóraŚSXVI, XVIII
RĘKOJEŚĆ SZABLI, Z FRAGMENTEM UŁAMANEJ GŁOWNI RĘKOJEŚĆ SZABLI, Z FRAGMENTEM UŁAMANEJ GŁOWNI stal, żelazo, blacha srebrna, drut brązowy pozłacany, drewno, skóra.ŚSII poł. XVIII w.
SZABLA-KARABELA, Z GŁOWNIĄ SZABLA-KARABELA, Z GŁOWNIĄ stalŚSXVII, XVIII w.
SZABLA SZABLA stal, brąz złocony, nefrytŚSXVIII
ŚS
GŁOWNIA SZABLI „ZEBRZYDOWSKIEGO” GŁOWNIA SZABLI „ZEBRZYDOWSKIEGO” żelazo, inkrustacja brązemŚSXVIII
GŁOWNIA MIECZA PRZYSŁANEGO PRZEZ PAPIEŻA GRZEGORZA XIII STEFANOWI BATOR… GŁOWNIA MIECZA PRZYSŁANEGO PRZEZ PAPIEŻA GRZEGORZA XIII STEFANOWI BATOR… żelazoŚSXVI
SZABLA „PO SZEFIE WOLIŃSKIM” Z 4 P. PIECHOTY KS.WARSZAWSKIEGO SZABLA „PO SZEFIE WOLIŃSKIM” Z 4 P. PIECHOTY KS.WARSZAWSKIEGO stal, mosiądz, drewno, skora, drut mosiężnyŚSXVII I XVIII
PAŁASZ KSIĘCIA JÓZEFA PONIATOWSKIEGO PAŁASZ KSIĘCIA JÓZEFA PONIATOWSKIEGO żelazo, drewno, skóra, drut złotyŚSXVIII
MIECZ MIECZ stal, brąz złocony, drewno, drut żelaznyŚSXVI/XVII w.
MIECZ DWURĘCZNY PIECHOTY MIECZ DWURĘCZNY PIECHOTY stal, żelazo, drewnoŚSXVI w.
ŚS
SZTYLET W POCHWIE TZW SYNA KS.ALBY SZTYLET W POCHWIE TZW SYNA KS.ALBY DGXVI
< 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>