Trasa on-line: Wielka Emigracja (1/16)

Tło historyczne

Emigracja polska po klęsce powstania listopadowego w 1831 roku była zjawiskiem wyjątkowym, nie tylko w skali kraju, ale i całej Europy. Nigdy dotąd (i nigdy później) na uchodźstwie nie znaleźli się przedstawiciele całego narodu i nie było ich tak wielu. Trzon Wielkiej Emigracji stanowiła szlachta i inteligencja pochodzenia szlacheckiego, która głęboko wierzyła, iż szybko powróci do kraju i podejmie walkę o wolność. Klęskę powstania uznano zaledwie za przegraną kampanię, wierzono że już niedługo walka zostanie podjęta na nowo.
Idea emigracji zrodziła się spontanicznie jeszcze w czasie trwania powstania. Uchodźstwo bowiem było bardzo często jedyną drogą ocalenia wolności i życia przywódcom powstania. Emigracji sprzyjały niektóre kraje Europy: władze francuskie, a także belgijskie i angielskie zadeklarowały gotowość przyjęcia i pomoc polskim uchodźcom politycznym, a każdy Polak przebywający we Francji o statusie uchodźcy politycznego miał prawo do niewielkiego zasiłku rządowego.

Na emigracji znalazła się większość inteligencji oraz wszyscy ważniejsi poeci i artyści: Adam Mickieiwcz, Juliusz Słowcki, Zygmunt Krasiński, Cyprian Kamil Norwid, Stefan Witwicki i Bohdan Zaleski - malarze: Teofil Kwiatkowski, Leon Kapliński i Stefan Norblin, oraz muzycy i - rzecz jasna najsłynniejszy z nich - Fryderyk Chopin.

Bardzo szybko doszło do kształtowania się politycznej organizacji emigracji i walki o przywództwo nad narodem. Konserwatyści skupili się wokół Hôtelu Lambert, ugrupowania demokratyczne i lewicowe w Komitecie Narodowym Polskim oraz Towarzystwie Demokratycznym Polskim. Przez kilkanaście lat pomiędzy demokratami a konserwatystami trwały spory wokół „obrachunków listopadowych" i to one w sposób radykalny animowały życie polityczne za granicą i w kraju. Próby zjednoczenia emigracji czynione przez Joachima Lelewela, księcia Adama Czartoryskiego i Józefa Dwernickiego nie powiodły się.
W grudniu 1831 roku w Paryżu utworzono pierwszą demokratyczną organizację emigracyjną Komitet Narodowy Polskim, którego przywódcą został historyk, Joachim Lelewel. To radykalne, antymonarchistyczne ugrupowanie zamierzało szybko podjąć walkę o niepodległość Polski. Współpracowało z lewicą francuską i z członkami ruchów rewolucyjnych w Europie. Z powodu radykalnego programu i podejmowanych działań rząd francuskich w grudniu 1832 roku rozwiązał Komitet.

W 1832 roku w Paryżu powstało Towarzystwo Demokratyczne Polskie, które w tzw. Małym Manifeście sformułowało pierwszy program stronnictwa demokratycznego w dziejach emigracji. Program odzyskania niepodległości był ściśle połączony z głębokimi reformami społecznymi. Postulowano zniesienie przywilejów i nierówności społecznych, przede wszystkim likwidację pańszczyzny i uwłaszczenie chłopów. Występowano przeciw obozowi konserwatywnemu i działalności dyplomatycznej Hôtel Lambert, gdyż uważano ich zabiegi za nieskuteczne. Warunkiem podstawowym dla odzyskania niepodległości było rozwiązanie kwestii chłopskiej, według zasady „wszystko dla ludu i przez lud". Wolność można było odzyskać tylko siłami narodu polskiego w sojuszu z siłami rewolucyjnymi innych krajów. W roku 1836 ogłoszono tzw. Wielki Manifest - jeden z najdonioślejszych dokumentów programowych polskiej demokracji - powtórzono w nim niewzruszony dogmat, iż „Ojczyzna nasza nie obcą przemocą, ale wadami stanu społecznego upadła". Towarzystwo Demokratyczne Polskie odrzucało także ideę budowy stronnictwa politycznego opartego na jedności emigracji. Od 1837 roku dysponowało własną prasą i wydawnictwem, a jego działalność rozciągała się na Francję, Anglię i Stany Zjednoczone.

W Paryżu obóz konserwatywny, arystokratyczno-szlachecki skupił się wokół księcia Adama Czartoryskiego i jego siedziby - Hôtel Lambert.

Po upadku powstania, książę Adam Czartoryski został uznany za zbrodniarza stanu, Puławy i wszystkie posiadłości w zaborze rosyjskim należące do Czartoryskich skonfiskowano. Pozostały jedynie niewielkie dobra na terenie Galicji. W 1833 roku osiadł z rodziną w Paryżu. Dzięki korzystnym spekulacjom giełdowym żony Anny z Sapiehów, i teściowej, Anny z Zamoyskich Sapieżyny, sytuacja finansowa pozbawionej majątku rodziny znacznie się poprawiła i unormowała, tak iż w 1843 roku zakupiono rezydencję na Wyspie św. Ludwika - Hôtel Lambert - i bardzo szybko nazwa pałacu stała się synonimem całego ugrupowania, skupionego wokół księcia Adama Czartoryskiego. Czartoryski wybrał Paryż, gdyż tam była siedziba prężnie działającego Towarzystwa Demokratycznego Polskiego, otwarcie głoszącego idee rewolucyjne, według Familii Czartoryskich - szkodliwe dla Polski. Księcia Adama Czartoryskiego uznano za „króla de facto", bito medale i ryciny z napisem „Adam I król Polski". Aby skutecznie przeciwstawiać się obozowi demokratów, w 1833 roku zawiązano Tajny Związek Jedności Narodowej, jego naczelnikiem został książę Adam Czartoryski. Dążono do stworzenia silnej władzy na emigracji, gdyż „Europa w Czartoryskim widzi personifikację sprawy polskiej"(Janusz Woronicz, Rzecz o monarchii i dynastii w Polsce, Paryż 1839).
Kiedy lewica emigracyjna wiązała się z republikańską opozycją we Francji, to stronnictwo Czartoryskiego działało w oficjalnych kołach Paryża i Londynu.
Czartoryski poniósł jednak porażkę, jego zabiegi nie odnosiły skutku, zarówno Londyn, jak i Paryż zachowały całkowitą bierność wobec sprawy polskiej i ogłoszenia w 1832 roku przez cara Mikołaja I Statutu Organicznego przekreślającego konstytucję, a zarazem autonomię, Królestwa Polskiego. Podobnie Wielka Brytania uważała, iż sprawa Królestwa Polskiego jest wewnętrzną sprawa Rosji, popieranej przez Austrię i Prusy.
Nadzieje na odzyskanie niepodległości przez Polskę w wyniku wojny, w której Francja i Anglia pokona Prusy nie znalazły żadnego realnego potwierdzenia i uzasadnienia. Raz jeszcze „sprawa polska" w historii Europy nie miała żadnego znaczenia.

Wokół Hôtel Lambert rozwinęły się i intensywnie działały różne instytucje emigracyjne, m.in. Instytut dla Polskich Panien, Szkoła dla Chłopców, Biblioteka Polska. Miejsce to stało się ważną placówką społeczną i - przede wszystkim kulturalną. Dla wielu Polaków na emigracji Hotel Lambert był namiastką ojczystego domu, pełnego polskich pamiątek i dzieł sztuki, świadczących o dawnej świetności narodu. Natomiast Francuzi traktowali Hôtel Lambert jak polską ambasadę. W XIX wieku miejsce to stało się symbolem polskości, największym skupiskiem polskiego życia politycznego.

Kalendarium
1830 wybuch powstania listopadowego
I-X 1831 wojna polsko-rosyjska i klęska Polaków; początek Wielkiej Emigracji
XII powstanie Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu z Joachimem Lelewelem na czele
1832 Utworzenie Towarzystwa Demokratycznego Polskiego i ogłoszenie jego programu, tzw. Małego Manifestu
1832 Utworzenie Towarzystwa Literackiego Polskiego
1836 Ogłoszenie tzw. Wielkiego Manifestu, nowego programu Towarzystwa Demokratycznego Polskiego
1838 Założenie Biblioteki Polskiej w Paryżu
1841 Założenie Szkoły Polskiej dla Chłopców w Batignolles
1843 Zakup przez księcia Adama Czartoryskiego rezydencji Hôtel Lambert
1849 Śmierć Fryderyka Chopina

 

PORTRET JERZEGO CZARTORYSKIEGO

Autor: Alfons Karpiński
1913



 

Zobacz także

< 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>
Image Nazwa Materiał Kolekcja Czas powstania
BUŁAWA TYPU WĘGIERSKIEGO, WG TRADYCJI „JANA ZAMOYSKIEGO” BUŁAWA TYPU WĘGIERSKIEGO, WG TRADYCJI „JANA ZAMOYSKIEGO” żelazo,blacha srebrna, złocona, drewnoŚSXVI/XVII w.
SZABLA „OFIAROWANA JANOWI III SOBIESKIEMU PRZEZ PAPIEŻA INNOCENTEGO XI” SZABLA „OFIAROWANA JANOWI III SOBIESKIEMU PRZEZ PAPIEŻA INNOCENTEGO XI” żelazo inkrustowane złotem, brąz złocony, biały jaszczur.ŚSXVII,
GŁOWNIA SZABLI ŁUKASZA OPALIŃSKIEGO GŁOWNIA SZABLI ŁUKASZA OPALIŃSKIEGO żelazo z inkrustacją złotemŚSI Poł.
FRAGMENTY SZABLI OFIAROWANEJ DO LORETO PRZEZ JANA III SOBIESKIEGO FRAGMENTY SZABLI OFIAROWANEJ DO LORETO PRZEZ JANA III SOBIESKIEGO żelazo, brąz i srebro złocone, drewno, płytki jaspisowe inkrustowane zl…ŚSprzed 1673
PAŁASZ „KASPRA DENHOFFA” PAŁASZ „KASPRA DENHOFFA” żelazo, drewno, skóraŚSXVII, XVIII
SZABLA „PO KRÓLU JANIE” SZABLA „PO KRÓLU JANIE” żelazo, ślady złocenia drewno, skóraŚSXVII,XVIII
SZABLA „BOHDANA CHMIELNICKIEGO” SZABLA „BOHDANA CHMIELNICKIEGO” żelazo, inkrustowane złotem, drewnoŚSXVII, XVIII
PAŁASZ PAŁASZ żelazo, drewno, skóraŚSXVI, XVIII
RĘKOJEŚĆ SZABLI, Z FRAGMENTEM UŁAMANEJ GŁOWNI RĘKOJEŚĆ SZABLI, Z FRAGMENTEM UŁAMANEJ GŁOWNI stal, żelazo, blacha srebrna, drut brązowy pozłacany, drewno, skóra.ŚSII poł. XVIII w.
SZABLA-KARABELA, Z GŁOWNIĄ SZABLA-KARABELA, Z GŁOWNIĄ stalŚSXVII, XVIII w.
SZABLA SZABLA stal, brąz złocony, nefrytŚSXVIII
ŚS
GŁOWNIA SZABLI „ZEBRZYDOWSKIEGO” GŁOWNIA SZABLI „ZEBRZYDOWSKIEGO” żelazo, inkrustacja brązemŚSXVIII
GŁOWNIA MIECZA PRZYSŁANEGO PRZEZ PAPIEŻA GRZEGORZA XIII STEFANOWI BATOR… GŁOWNIA MIECZA PRZYSŁANEGO PRZEZ PAPIEŻA GRZEGORZA XIII STEFANOWI BATOR… żelazoŚSXVI
SZABLA „PO SZEFIE WOLIŃSKIM” Z 4 P. PIECHOTY KS.WARSZAWSKIEGO SZABLA „PO SZEFIE WOLIŃSKIM” Z 4 P. PIECHOTY KS.WARSZAWSKIEGO stal, mosiądz, drewno, skora, drut mosiężnyŚSXVII I XVIII
PAŁASZ KSIĘCIA JÓZEFA PONIATOWSKIEGO PAŁASZ KSIĘCIA JÓZEFA PONIATOWSKIEGO żelazo, drewno, skóra, drut złotyŚSXVIII
MIECZ MIECZ stal, brąz złocony, drewno, drut żelaznyŚSXVI/XVII w.
MIECZ DWURĘCZNY PIECHOTY MIECZ DWURĘCZNY PIECHOTY stal, żelazo, drewnoŚSXVI w.
ŚS
SZTYLET W POCHWIE TZW SYNA KS.ALBY SZTYLET W POCHWIE TZW SYNA KS.ALBY DGXVI
< 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >>